یادداشت‌های کارگاه آموزشی باشگاه‌های کتاب‌خوانی کودک و نوجوان

قوانین و مقررات کارگاه

  • موبایل خاموش
  • رعایت نوبت برای اظهارنظر
  • جابه‌جایی و حرکت آزاد است
  • سؤال بلافاصله پرسیده شود
  • اگر کار تمام شد کارگاه را به اتمام برسانیم.
  • مشارکت حداکثری
  • رعایت وقت و زمان

آنچه پیش از تشکیل باشگاه باید بدانیم

اطلاعاتی راجع به کودک، کتاب، فرایند ترویج و شیوه‌های خواندن

در بخش کودک

انواع ادبیات کودک و نوجوان

  • ادبیات کهن (لالایی، ترانه، متل، بازی، چیستان، لطیفه، اسطوره، افسانه، حکایت)
  • ادبیات داستانی نو (فانتزی و واقع‌گرا)
  • ادبیات نمایشی
  • شعر
  • آثار مستند-اطلاعاتی (کلیات«کتاب‌های مرجع)، دین و فلسفه، علوم اجتماعی، علوم محض و کاربردی، زبان، هنرها، بازی و کاردستی، تاریخ و جغرافیا،)
  • کتاب‌های تصویری (کتاب‌های محرک، کتاب- اسباب‌بازی، مفهوم آموزها، عدد آموزها، الفبا آموزها، داستان‌های تصویری بدون متن، داستان‌های تصویری با متن محدود)
  • نشر الکترونیک و نشریات ادواری

 گروه اول

 

 زمینه رشد کودک

سن

حسی-حرکتی زبانی شناختی روانی- عاطفی اجتماعی اخلاقی
پیش از تولد شعر و لالایی شعر (ادبیات قوربونش برم)
۳-۰ ۵-۰ کتاب حمام/پارچه‌ای/ اسباب‌بازی/تصویری لالایی مفهوم آموز. عدد آموز (اشکال، میوه، رنگ) افسانه‌ها. ادبیات فولکلور ادبیات (داستان و شعر) مهارت‌های اولیه
۷-۵-۶-۳ کتاب تصویری/مصور هنر و خلاقیت. ادبیات نمایشی شعر و داستان (کوتاه داستان و شعر و متون کهن) غیر داستان (تاریخ، زندگی‌نامه و علوم…) شعر و داستان محیط‌زیست مهارت‌های اجتماعی و مفاهیم اخلاق
۹-۷-۹-۶
۱۲-۹ داستان بلند
۱۵-۱۲
۱۸-۱۵

 

گروه دوم

 

 زمینه رشد کودک

سن

حسی-حرکتی زبانی شناختی روانی- عاطفی اجتماعی اخلاقی
پیش از تولد موسیقی، لالایی، قصه، عکس و نقاشی قصه‌گویی و شعر دانش‌افزایی درباره دوره‌های مختلف لالایی و موسیقی نگاه مادران به جهان و مثبت اندیشی
۳-۰ موسیقی، لالایی، شعر، قصه‌گویی، کتاب حمام، قصه بازی، کتاب‌های تصویری، گویا، کتاب اسباب‌بازی شعر، موسیقی، قصه، داستان، ادبیات علمی، هنری، عدد آموز، الفبا آموز، حیوانات داستان‌های ادبی، رئال بازی‌های گروهی، متل‌ها، افسانه‌ها، متون کهن، داستان‌های نو، واقع‌گرا، تاریخی
۶-۳ نمایش بازی کردن، ادبیات نمایشی، داستان‌های رنگ‌آمیز چیستان‌ها، معما و لطیفه اطلاعات عمومی، فرهنگ‌نامه، زندگی‌نامه، خاطرات، فانتزی علمی تخیلی
۱۲-۹
۱۵-۱۲ رمان و شعر نوجوان تاریخ، رمان، سرگذشت، زندگی‌نامه داستان‌های ماجراجویانه سرگذشت پیامبران و ائمه
۱۸-۱۵ رمان شعر کارگاهی پلیسی

 

گروه سوم:

 

 زمینه رشد کودک

سن

حسی-حرکتی زبانی شناختی روانی- عاطفی اجتماعی اخلاقی
پیش از تولد لالایی‌ها و متل‌ها شعر
۳-۰ کتاب‌های پارچه‌های. بازی با انگشتان بازی با اعداد و کتاب‌های تصویری تقویت هوش، کتاب‌های جمعی/ بازی ترانه بازی با رنگ
۶-۳ داستان‌های تصویری، آثار مستند و کاردستی ادبیات داستانی آشنایی با مفاهیم ریاضی کتاب و اسباب‌بازی‌ها داستان‌های خانواده
۹-۶ بازی با الفبا چیستان دایرالمعارف تصویری چیستان‌ها کمیک افسانه‌های داستان‌های کهن
۱۲-۹ آثار مستند (هنر، کاردستی) فانتزی و کمیک داستان‌های واقع‌گرا
۱۵-۱۲ داستان‌های فانتزی (پلیسی و وحشت) داستان‌های واقع‌گرا
۱۸-۱۵ داستان‌های واقع‌گرا (عاشقانه شعر) داستان‌های واقع‌گرا

 

بانک اطلاعاتی برای ارزیابی کتاب‌های تولیدشده

گروه سوم:

کتاب، غول دوچرخه آقای اکبرپور: (گروه داستانی فانتزی)

  • شریک کردن مخاطب در ساختن و شکل‌گیری داستان
  • ماجرا محور است/ تعلیق
  • هم ذات پنداری
  • تصویرگری و صفحه‌آرایی
  • فونت جالب است

گروه دوم:

کتاب «شیر کتابخانه ترجمه سمیرا کمالی»

  • هیجان‌انگیز بودن داستان
  • برانگیختن کنجکاوی داستان
  • توجه به محتوای قانونمندی
  • کشش و جذابیت داستان
  • تصاویر خوب
  • رنگ‌آمیزی ضعیف
  • موضوع جالب
  • الگوی راهنما

گروه اول

کتاب (کبوتر اجازه ندارد اتوبوس براند)

  • تصاویر خوب/ افزایش سواد بصری
  • هماهنگی متن و تصاویر
  • تعامل با مخاطب
  • هیجان‌انگیز
  • طنز
  • موضوع متناسب با دغدغه کودک
  • آموزش

 

منافع خواندن برای کودکان

گروه دوم:

  • سرگرم شدن و لذت بردن
  • دانش‌افزایی
  • بالا رفتن دایره واژگان
  • تقویت قدرت تخیل
  • عادت به کتاب‌خوانی
  • به دست آوردن مهارت خواندن و تقویت نوشتن
  • بالا رفتن قدرت درک و تحلیل
  • تشویق به تفکر
  • آشنایی با تاریخ، فرهنگ، هویت و …
  • آموختن مهارت گفت‌وگو
  • بالا رفتن اعتمادبه‌نفس
  • آموختن تجربه‌های دیگران
  • آموزش حس زیبایی‌شناختی
  • به وجود آوردن همدلی و همدردی
  • تحریک عواطف و احساسات
  • تقویت تفکر انتقادی

گروه اول:

  • آشنایی با فرهنگ‌های مختلف
  • بالا بردن سواد ادبی و خواندن
  • ایجاد دقت و تمرکز
  • آموزش غیرمستقیم مهارت‌های اجتماعی
  • تقویت حواس پنج‌گانه
  • آشنایی با بزرگان هنری، نویسندگان و…
  • شناخت هویت
  • داشت خواص درمانی (کتاب‌درمانی)

گروه سوم:

  • آشنایی با مفاهیم و گسترش آن
  • گسترش دایره تجربی
  • تقویت تخیل و خیال‌پردازی
  • معنا بخشی و تفسیر زندگی به معنای رسیدن به جهان‌بینی
  • تقویت خلاقیت عملی
  • مهارت‌های زندگی شامل: قدرت بیان، گفت‌وگو، استدلال، انتقاد، توان انتخاب و تصمیم‌گیری
  • تجربه دوم

معرفی کتاب:

کتاب «همچون یک داستان» تجربه یک آموزگار مراکشی در ارتباط با کودکان است تا آن‌ها را کتاب‌خوان کند. این کتاب ترجمه منصوره شجاعی از سوی انتشارات ثالث منتشر شده است.

موضوع کتاب: تکنیک‌ها و شگردهای بازگرداندن دوباره گروهی از کودکانی است که از مطالعه دست کشیده‌اند.

در این کتاب، عواملی که باعث می‌شود بچه‌ها از کتاب دور شوند و یا عواملی که بچه‌ها را به کتاب نزدیک می‌کند، بیان شده است.

موانع خواندن از دیدگاه گروه‌های مختلف و راهکارهای رفع آن

گروه سوم:

  • ناآگاهی والدین از انتخاب کتاب مناسب
  • عدم اختصاص زمان برای خواندن کتاب در مدارس
  • نبود کتاب‌های جدید و به‌روز در کتابخانه‌ها
  • افزایش تکالیف مدارس مانع جدی برای کتاب نخواندن کودکان
  • تأکید بیش‌ازحد مدارس بر کتاب‌های درسی جهت قبولی در آزمون کنکور

گروه دوم:

  • عدم اختیار کودکان برای انتخاب کتاب‌های موردعلاقه خود
  • اصرار والدین برای کتاب‌خوان کردن کودکان با استفاده از ابزارهایی مانند کامپیوتر و لب تاب و…
  • تأکید والدین برای همگام شدن با پیشرفت‌های جهانی
  • گرایش کودکان به ابزارهای الکترونیک و اینترنت
  • تولید محتوای جذاب و مناسب برای کودکان از سوی نویسندگان

گروه اول:

  • گرایش کودکان به بازی‌های کامپیوتری
  • عدم جذابیت کتاب‌های منتشر شده
  • افزایش تکالیف مدرسه مانع کتاب خواندن می‌شود
  • عدم انگیزه کتابداران برای تشویق کودکان به کتاب‌خوانی
  • عدم اختصاص بودجه به مدارس برای تجهیز کتابخانه
  • نبود الگوی مناسب در خانواده و اطرافیان برای کتاب‌خوان شدن کودکان
  • عدم برخورد مناسب کتابدارها باعث دلسردی مراجعه‌کنندگان می‌شود
  • تحویل ندادن کتاب‌های مرجع و خوب به کودکان

تعریف ترویج خواندن

  • ترغیب افراد برای کتاب خواندن
  • گسترش کتاب‌خوانی در جامعه
  • درگیر کردن افراد با لذت و تجربه خواندن
  • ایجاد عادت به مطالعه
  • برانگیختن
  • گره زدن خواندن با خاطرات خوب
  • فراهم کردن امکان دسترسی به کتاب
  • ارتباط با نویسنده، جامعه و روشنفکران و تولیدکنندگان اندیشه

شیوه‌های ترویج خواندن

گروه اول:

  • شروع کتاب‌خوانی از اوایل کودکی
  • تجربه خواندن کتاب با لذت
  • بلند خوانی به روش صحیح
  • طرح سبد خواندن در خانواده و مدارس
  • اجرای نمایش با اقتباس از کتاب
  • گفت‌وگو درباره کتاب و شخصیت‌های کتاب
  • درگیر کردن کودک با موضوع کتاب
  • پرسش و پاسخ درباره کتاب
  • آموزش عناصر داستان برای گروه‌های سنی متناسب با درک سنی آن‌ها
  • واگذاری مسئولیت کتابداری و امانت دادن کتاب از سوی کودکان
  • نمایش تصاویر کتاب برای گروه‌های سنی پایین متناسب با فنّاوری‌های جدید
  • دعوت از پدیدآورندگان مانند مترجمان، نویسنده و تصویرگر
  • برگزاری جلسه‌های گفت‌وگوی گروهی با کودک و والدین آن‌ها
  • برگزاری نمایشگاه کتاب
  • معرفی کتاب‌های مناسب به والدین
  • بردن بچه‌ها به کتاب‌فروشی و داشتن حق انتخاب
  • جشن امضای کتاب

گروه سوم:

  • دیدار حضوری نویسنده و مخاطبان به‌ویژه در مناطق دورافتاده
  • همخوانی
  • بازی
  • بلند خوانی
  • هدیه دادن کتاب و تحلیل و بررسی آن توسط فرد هدیه دهنده
  • قصه‌گویی از سنین کودکی
  • معرفی کتاب خوب و مناسب
  • جلسات گروهی نقد و بررسی با حضور نویسندگان و مخاطبان
  • پدر و مادر کتاب‌خوان
  • وجود کتابخانه شخصی در منزل

گروه دوم:

  • یک شهر یک کتاب
  • ماراتن کتاب خواندن (سه ضلع مدرسه، دانش‌آموز و والدین درگیر این طرح شدند)
  • گروه خوانی
  • گروه خوانی موضوعی
  • شعرخوانی با حضور شاعر
  • داستان خوانی با حضور نویسنده
  • نمایش خلاق
  • نمایش‌نامه خوانی
  • درست کردن کاردستی بعد از خواندن کتاب
  • شاهنامه‌خوانی
  • خواندن متون کلاسیک
  • کتاب‌خوانی بچه‌ها برای والدین بی‌سواد
  • خواندن و نوشتن
  • روان‌خوانی
  • بلند خوانی
  • ادامه دادن داستان‌های نیمه‌تمام
  • بازآفرینی داستان
  • بحث و گفت‌وگو پیرامون کتاب‌های خوانده‌شده

تعریف باشگاه کتاب‌خوانی

  • جمع شدن گروهی از بچه‌ها در کنار هم برای خواندن کتاب همراه با لذت
  • جمع شدن گروهی از بچه‌ها در کنار هم به خاطر کتاب و استمرار آن و تبدیل این گروه به یک پاتوق
  • گروهی از بچه‌ها که کتاب را به‌صورت هدفمند انتخاب می‌کنند و می‌خوانند و فعالیت‌های مرتبط با آن را انجام می‌دهند
  • مکانی که در مورد کتاب‌هایی که از قبل خوانده‌شده بحث و گفت‌وگو می‌شود.
  • معرفی کتاب و گفت‌وگوی جمعی درباره آن
  • تشکیلاتی مبتنی بر پیوند عاطفی با کتاب
  • جمعی که بر اساس یک مسئله تصمیم می‌گیرند کتاب بخوانند و همگرا هستند
  • گروهی که با موضوع و محوریت کتاب دورهم جمع می‌شوند و کتاب می‌خوانند و استمرار دادند و تصمیم گروهی و با مشارکت هم می‌گیرند.
  • گروه سنی اعضای باشگاه به هم نزدیک باشد
  • گروهی که باهدف کتاب در یک گروه سنی و با یک درجه فهم و تفکر دورهم جمع می‌شوند و در مورد کتاب صحبت می‌کنند.
  • تیمی از دوستداران کتاب که زیر نظر مربی و اهل‌فن در جهت ترویج کتاب و کتاب‌خوانی فعالیت می‌کنند.

 

منافع باشگاه کتاب‌خوانی برای کودک و نوجوان

گروه سوم:

  • تجربه کار گروهی به‌صورت هدفمند
  • تقویت فرایند ساخته‌شدن هویت گروهی و پیدا کردن وجه مثبت گروهی
  • تقویت قوه بیان، استدلال، گفت‌وشنود
  • شناخت کتاب‌ها
  • آشنایی با دیدگاه‌های مختلف در مورد موضوعی واحد
  • نگاه به هستی از دیدگاه‌های مختلف
  • تقویت اعتمادبه‌نفس
  • تبادل کتاب در گروه و خواندن کتاب با هزینه کمتر
  • تربیت مروجان جوان
  • مرجع بازخورد دهنده نویسنده، ناشر و کتاب‌فروش
  • مرجع مناسب برای مطالعه میدانی درباره کتاب‌خوانی
  • تضعیف گزارش به گروه‌های بزه‌کار و کاهش آسیب‌های اجتماعی
  • پرورش روحیه پرسشگری و پژوهشگری
  • پر کردن اوقات فراغت
  • یادگیری، شبکه‌سازی و تیم سازی ک منجر به سرمایه اجتماعی خواهد شد

فواید باشگاه کتاب‌خوانی برای پدیدآورندگان و سیاست‌گذاران

گروه دوم:

  • شناخت پدیدآورنده از سوی مخاطب
  • رونق صنعت نشر و اقتصاد کتاب
  • سوق دادن سیاست‌گذاران برای رفع موانع نشر و ترویج کتاب
  • تن دادن به خواست عمومی برای ترویج خواندن
  • شناخت مخاطب و سلایق او
  • فراتر رفتن مرزهای کتاب و کتاب‌خوانی
  • حضور و ارتباط عمیق میان نویسنده و نیازهای مخاطبان
  • آسان شدن تحلیل‌های آماری برای سیاست‌گذاران بر اساس جغرافیا
  • سنجش میزان سرانه مطالعه در کشور

 

فواید باشگاه کتاب‌خوانی برای نظام آموزشی

گروه اول:

  • فعالیت‌های کتاب‌خوانی مکمل برنامه‌های درسی
  • کتاب‌خوانی در بهبود و تقویت سواد خواندن مؤثر است
  • تقویت مهارت خواندن
  • انتقال تجربه‌های زندگی به کودکان و نوجوانان
  • تقویت روابط عاطفی و همدلی در خانواده
  • افزایش اطلاعات عمومی
  • تقویت حس همدلی و درک دیگری
  • انتقال ارزش‌های رندگی به کودک و درونی سازی آن
  • علاقه به زبان فارسی
  • افزایش قدرت تجزیه‌وتحلیل

تجربه‌های باشگاه کتاب‌خوانی در ایران

گروه سوم:

  • تجربه کتاب‌خوانی در حوزه بزرگ‌سال در شبکه مجازی واتساپ (watsapp): صد نفر از نویسندگان حرفه‌ای حضور داشتند که هر ماه کتاب اعضای گروه معرفی می‌شد. کتاب در یک ساعت مشخص با حضور نویسنده اثر نقد و بررسی می‌شد. مدیر گروه ماحصل نقد کتاب را برای انتشار به روزنامه معرفی می‌کرد.
  • در شبکه‌های مجازی تلگرام، میزگرد گفت‌وگوی ادبی تشکیل می‌شد که با حضور کارشناسان و نویسندگان به‌صورت هفتگی راجع به موضوعی مشخص صحبت می‌شد. مخاطب این بحث‌ها نیز بزرگ‌سالان بودند.
  • حلقه‌های مطالعاتی رمان و گفت‌وگو مدار
  • حلقه‌های شاهنامه‌خوانی، مثنوی‌خوانی
  • نقد تلفنی توسط مخاطب و نویسنده
  • جلسات نقد حضوری
  • پیست کتاب کنار ساحل (در بندرعباس رخ داد. گروهی از دانشجویان در یک روز مشخص در کنار هم کتاب می‌خواندند و از نویسندگان و شاعران محلی دعوت می‌شد در این جمع حضورداشته باشند).
  • حلقه مطالعاتی که مسئله محور بود و به مدت سه سال ادامه پیدا کرد. (جمع مسئله موردنظر را انتخاب می‌کردند. سپس تعیین مسیر مطالعاتی انجام شد. جلسه به‌صورت گفت‌وگویی پیش می‌رود.).

گروه اول:

  • طرح سیر مطالعاتی (پیوند خواندن و نوشتن است و کلاس نگارش با کلاس کتاب‌خوانی تلفیق می‌شود. از پیش‌دبستانی تا دبیرستان این کلاس وجود دارد.)
  • طرح جایزه ادبی گوزن زرد(انتخاب بهترین کتاب سال است که داوران آن بچه‌ها و والدین هستند. فهرست کتاب‌های خوب را که برگرفته از لاک‌پشت پرنده است را در اختیار خانواده‌ها می‌گذاریم. با این شیوه آن‌ها را تشویق به خرید کتاب‌هایی می‌کنیم که کارشناسان آن‌ها را تأیید کرده است.
  • حلقه‌های مطالعاتی خانه کتابدار برای گروه‌های سنی مختلف
  • برنامه یار مهربان (عنوان برنامه‌ای در فرهنگسرای فردوس است و در آن روزهای پنج‌شنبه در مورد کتاب انتخاب‌شده بحث و گفت‌وگو می‌شود.
  • مسابقه بلند خوانی (در مدارس کتابی انتخاب مش د و دانش‌آموز آن را در کلاس با صدای بلند می‌خواند)

گروه دوم:

  • برنامه کتاب‌خوانی به‌صورت تخصصی در منزل اعضای گروه
  • تشکیل گروه‌های منظم کتاب‌خوانی (در طول یک سال و نیم گذشته حدود بیست کتاب بزرگ خوانده شد)
  • نقد و بررسی موضوعی کتاب به‌صورت گروهی
  • کتاب‌خوانی برای گروه‌های ویژه (بهزیستی، بچه‌های کار و…)
  • تشکیل کتابخانه برای بچه‌های روستایی

تعریف زمینه‌ها و شاخص‌های باشگاه کتاب

  • کودکان و نوجوانان (در صورت نبودن این شاخص باشگاهی شکل نمی‌گیرد)
  • همگن بودن اعضای گروه و مشخص شدن گروه‌های سنی و تعداد اعضای گروه بین ۱۲ تا ۱۵ نفر
  • هماهنگ‌کننده
  • مکان
  • زمان/ استمرار
  • کتاب/ معیار انتخاب کتاب/ تهیه کتاب (تخفیف ویژه ۵۰ درصدی به اعضای باشگاه‌ها در هفته کتاب. مناطق محروم تخفیف بیشتری دریافت می‌کنند.) جوایز/ شناختن نهادها و سازمان‌هایی که ارزیابی کتاب انجام می‌دهند /
  • شیوه بحث و گفت‌وگو/
  • پرسیدن مجموعه‌ای از سؤالات کلیدی
  • کتاب به‌عنوان سکوی پرش
  • سؤال پرسیدن بچه‌ها از هم دیگر به‌منظور فهم کامل موضوع کتاب و شکل‌گیری گفت‌وگو بین آن‌ها
  • ساختن قصه از طرف بچه‌ها
  • ایجاد ارتباط عمیق بین بچه‌ها و کتاب
  • پرسش سؤالی که بچه‌ها را به دو گروه تقسیم کند و آن‌ها را با چالش مواجه کند
  • صحبت انتقادی در مورد کتاب
  • صحبت در مورد کتاب، روحیه پرسش گری کودکان را تقویت کند
  • تفاوت قائل شدن بین سؤال و مسئله و مطرح کردن مسئله
  • نحوه پرسش باید از ساده به پیچیده پیش رود
  • پرسیدن سؤال‌های مرتبط با موضوع کتاب قبل از آغاز خواندن کتاب
  • سؤال پرسیدن در مورد موضوع کتاب، مهارت گوش دادن کودکان را تقویت می‌کند.
  • ایجاد فضای حاشیه‌ای و جذاب برای کودکانی که به کتاب علاقه ندارند.
  • باید بچه‌ها باهم بحث و گفت‌وگو کنند نه مربی با بچه‌ها
  • ارائه پیش‌زمینه‌ای درباره کتاب برای برقراری ارتباط بهتر با موضوع کتاب
  • خود بچه‌ها مسئولیت پرسش و پاسخ را بر عهده بگیرند
  • جست‌وجو در مورد نویسنده یا مترجم کتاب
  • ارزیابی و تهیه چک‌لیستی در مورد محتوای کتاب از دیدگاه کودک
  • این ارزیابی باید با مشارکت کودک انجام شود
  • خودارزیابی کودکان از فضایی که در آن قرارگرفته‌اند نیز باید موردتوجه قرار بگیرد
  • بدترین شیوه ارزیابی تقسیم کتاب به اجزای مختلف است
  • بهترین داوری برای کودکان، داوری حسی است
  • روش اطلاع‌رسانی و عضوگیری
  • شبکه‌سازی
  • شبکه‌ها و نهادهای کمک‌کننده (وزارت ارشاد- نهاد کتابخانه‌ها)
  • هم‌افزایی و توانمندسازی
  • حمایت مالی
  • مستندسازی
  • مستندسازی رویدادی که رخ‌داده است
  • الگوی گزارش
  • عنوان/ چکیده گزارش
  • زمان
  • مکان
  • موضوع نشست
  • اهداف
  • رخدادها
  • بودجه
  • فعالیت‌ها و روند اجرای برنامه‌ها
  • مشکلات و کمبودها
  • چگونگی رفع مشکلات
  • دستاوردها
  • ابزارها و امکانات
  • پیشنهادها و راهکارها
  • مستندات/ ارزیابی
  • حواشی
  • درس آموخته‌ها